Situering

Een veranderend welzijnslandschap

De sociale professional handelt in een sterk veranderend welzijns- en zorglandschap. Denk bijvoorbeeld maar aan de vermaatschappelijking van de zorg, implementatie van de persoonsvolgende financiering en de voortschrijdende evolutie naar sociaal ondernemerschap. De veranderingen omvatten geen bijsturing van wat is, maar omvatten in diverse sectoren een fundamentele herdenking van de uitgangspunten van de (organisatie van) welzijn en zorg. Het gaat om heuse transformatieprocessen. De sociale professional is een sleutelfiguur in de transitie naar integrale zorg en ondersteuning, waarbij de persoon met een ondersteuningsbehoefte centraal staat en maximaal de regie voert.

In dit nieuwe landschap worden organisaties en professionals verwacht om flexibel te werken, tegemoet te komen aan wisselende verwachtingen en behoeften van cliënten, in te zetten op alle beschikbare krachten in de omgeving van de cliënt, samen te werken met verschillende disciplines en sectoren en na te denken over de visie en de werkmodellen die ze hanteren om levenskwaliteit en participatie van cliënten aan de samenleving te ondersteunen.

Nieuwe professionaliteit

Om een integrale zorg en ondersteuning op maat van de cliënt te kunnen bieden, gaan organisaties zich anders organiseren. Teams van professionals worden uitgenodigd om hierin voluit mee te stappen. Het betekent voor veel professionals dat zij uit hun comfortzone worden gehaald. Dit vraagt samenwerkingsrelaties tussen (teams van) professionals waar verbinding, vertrouwen, empathie en nieuwsgierigheid essentiële waarden zijn, ook over organisatie- en sectorgrenzen heen. Deze evoluties nodigen leidinggevenden uit om na te denken over wat leiderschap kan zijn binnen het netwerk van activiteiten en relaties van sociale ondernemingen. Het nodigt directies uit om extra in te zetten op de relationele dimensie van sociaal ondernemerschap.

De omwenteling naar meer sociaal ondernemerschap vereisen een ‘nieuwe professionaliteit’ (SAR WGG, 2015). Van (teams van) professionals zal gevraagd worden dat zij extra:

  • zelfstandig, creatief en initiatiefrijk zijn
  • beschikken over zelfvertrouwen en doorzettingsvermogen
  • kansen zien en grijpen
  • risico’s en verantwoordelijkheid durven nemen
  • goede werkallianties met cliënten opbouwen
  • zelfbewust zijn en aandacht hebben voor zelfzorg en persoonlijke ontwikkeling
  • zorg dragen voor hun professioneel handelen
  • sensitief zijn voor diversiteit
  • de kunst van het verbinden beoefenen

Werkbaar werk

Tegelijk is aandacht nodig voor voldoende werkbaar werk voor sociale professionals. De Stichting Innovatie en Arbeid spreekt over een werkbare job als deze:

  • voldoende leermogelijkheden biedt
  • goed te combineren is met het privéleven
  • geen aanleiding is tot problematische werkstress
  • de motivatie of het welbevinden bevordert.

Uit de opeenvolgende werkbaarheidsmonitoren (2013 en 2016) blijkt immers dat de werkbaarheidsrisico’s van jobs in diverse deelsectoren van de welzijns- en gezondheidssector groter zijn geworden, ondanks het gegeven dat de welzijns- en gezondheidssector in vergelijking met de Vlaamse arbeidsmarkt nog steeds goed scoort op het vlak van werkbaarheid. Zo zijn in de deelsectoren jeugdbijstand, gehandicaptenzorg en het welzijnswerk de werkstressklachten tot 33% gestegen (een stijging van 11%), ervaren meer medewerkers (11%) een problematische werk-privé-balans in 2016 ten opzicht van 2013 (stijging van 5%) en wordt het werk vaker als emotioneel belastend ervaren (Stichting Innovatie en Arbeid, 2017). Het belang van werkbaar werk voor de effectiviteit van de hulpverlening wordt door wetenschappelijk onderzoek bevestigd (o.a. Menger et al., 2013).